Jak widzą zwierzęta? Świat, który oglądamy oczami, to tylko jedna z wielu możliwych wersji rzeczywistości. Ludzie widzą barwy dzięki trzem rodzajom czopków w siatkówce, ale wiele zwierząt ma ich mniej, inne więcej, a niektóre potrafią „widzieć” promieniowanie, którego my nie dostrzegamy wcale. W tym artykule wyjaśniamy, w jakich kolorach widzą psy, jak widzą koty, jak węże wyczuwają ciepło ofiary, czym różni się wzrok owadów i dlaczego ptaki należą do mistrzów widzenia barw.
Jak działa widzenie barw?
W siatkówce oka kręgowców znajdują się dwa główne rodzaje komórek światłoczułych:
- pręciki – bardzo czułe na światło, odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu, ale nie rozróżniają barw,
- czopki – działają przy lepszym świetle i odpowiadają za widzenie kolorów oraz szczegółów.
Liczba rodzajów czopków decyduje o tym, ile barw zwierzę jest w stanie rozróżnić. Człowiek jest trichromatem (trzy rodzaje czopków), większość ssaków to dichromaty (dwa rodzaje), a wiele ptaków, gadów i ryb to tetrachromaty (cztery rodzaje). Zwierzęta aktywne nocą mają zwykle więcej pręcików, a dzienne – więcej czopków.
| Zwierzę | Widzenie barw | Szczególna cecha |
|---|---|---|
| człowiek | trzy rodzaje czopków | bardzo ostre widzenie centralne |
| pies | dwa rodzaje czopków | dobre widzenie ruchu i o zmierzchu |
| kot | dwa rodzaje czopków | bardzo dobre widzenie w półmroku |
| wiele ptaków | cztery rodzaje czopków | widzenie ultrafioletu |
| pszczoła | trzy receptory, przesunięte w stronę UV | oko złożone, nie widzi czerwieni |
| niektóre węże | widzenie barw ograniczone | narządy wyczuwające podczerwień |
W jakich kolorach widzą psy?
Popularne przekonanie, że psy widzą świat w czerni i bieli, jest nieprawdziwe. Psy widzą kolory, ale w węższym zakresie niż ludzie. Mają dwa rodzaje czopków, dlatego najlepiej rozróżniają odcienie niebieskiego i żółtego. Czerwień i zieleń są dla nich trudne do odróżnienia – zlewają się w podobne, szaro-żółtawe lub brązowawe tony. Przypomina to jedną z postaci daltonizmu u ludzi.
W praktyce czerwona piłka na zielonej trawie może być dla psa słabo widoczna, a niebieska lub żółta – znacznie wyraźniejsza. Psy nadrabiają to innymi zaletami wzroku:
- lepiej widzą przy słabym świetle niż ludzie,
- bardzo dobrze dostrzegają ruch, nawet z dużej odległości,
- mają zwykle szersze pole widzenia, zależne od budowy czaszki danej rasy.
Ostrość wzroku psa jest natomiast niższa niż u człowieka – drobne szczegóły widzi mniej wyraźnie. W orientacji pomagają mu przede wszystkim węch i słuch.
Jak widzą koty?
Koty, podobnie jak psy, widzą barwy w ograniczonym zakresie. Najlepiej rozróżniają odcienie niebieskiego i zielonożółtego, a czerwień jest dla nich mało wyrazista. Prawdziwą przewagą kotów jest widzenie w półmroku. Ich siatkówka zawiera bardzo dużo pręcików, a za nią znajduje się warstwa odblaskowa zwana błoną odblaskową (tapetum lucidum). Odbija ona światło z powrotem przez siatkówkę, zwiększając czułość oka – to właśnie dlatego oczy kota świecą w ciemności w świetle latarki.
Pionowe źrenice kota mogą bardzo mocno się zwężać i rozszerzać, co pozwala dostosować się do zmian oświetlenia. Koty nie widzą jednak w zupełnej ciemności – potrzebują choć odrobiny światła. Słabiej niż ludzie widzą też ostro przedmioty bardzo bliskie, dlatego z bliska pomagają sobie wąsami i węchem.
Jak widzą węże? Podczerwień zamiast oczu
Wzrok wielu węży nie jest szczególnie ostry, ale część z nich ma niezwykły zmysł, który pozwala „widzieć” ciepło. Grzechotniki i inne żmije z grupy grzechotnikowatych mają po obu stronach głowy, między okiem a nozdrzem, tzw. dołki policzkowe. Podobne narządy, rozmieszczone wzdłuż warg, mają niektóre pytony i boa.
Narządy te reagują na promieniowanie podczerwone, czyli ciepło wydzielane przez ciała zwierząt stałocieplnych. Informacje z nich są łączone w mózgu z obrazem z oczu. Dzięki temu wąż może zlokalizować mysz czy ptaka nawet w ciemności, a obraz ten można porównać do widoku z kamery termowizyjnej.
Jak widzą owady? Oczy złożone i ultrafiolet
Owady mają zupełnie inaczej zbudowane oczy niż kręgowce. Ich główne narządy wzroku to oczy złożone, składające się z wielu, nawet tysięcy, pojedynczych jednostek zwanych omatidiami – zasadę ich działania dobrze opisuje hasło oko złożone w polskiej Wikipedii. Każde omatidium odbiera fragment obrazu, a całość tworzy mozaikę.
Najważniejsze cechy wzroku owadów to:
- widzenie ultrafioletu – pszczoły i wiele innych owadów zapylających widzi światło UV; na płatkach wielu kwiatów znajdują się wzory widoczne tylko w ultrafiolecie, które prowadzą owady do nektaru,
- słabe widzenie czerwieni – pszczoły nie odróżniają czerwieni od czerni, za to dobrze widzą barwy niebieskie i żółte,
- doskonałe postrzeganie ruchu – muchy rejestrują znacznie więcej obrazów na sekundę niż człowiek, dlatego tak trudno je złapać,
- szerokie pole widzenia – wypukłe oczy złożone obejmują dużą część otoczenia,
- niska ostrość – obraz jest mniej szczegółowy niż u człowieka.
Wiele owadów ma dodatkowo przyoczka – małe, proste oczka na czubku głowy, które reagują głównie na zmiany natężenia światła.
Jak widzą ptaki?
Ptaki należą do zwierząt z najlepiej rozwiniętym wzrokiem. Wiele gatunków ma cztery rodzaje czopków, w tym wrażliwe na ultrafiolet. Oznacza to, że ptaki widzą barwy, których człowiek nie potrafi sobie nawet wyobrazić. Upierzenie niektórych gatunków, które dla nas wygląda podobnie u samca i samicy, w ultrafiolecie może się wyraźnie różnić.
Ptaki drapieżne, np. orły i jastrzębie, słyną z niezwykłej ostrości wzroku, która pozwala im wypatrzyć zdobycz z dużej wysokości. Sowy z kolei mają bardzo duże, nieruchome w oczodołach oczy przystosowane do widzenia nocą – dlatego obracają całą głowę, aby zmienić kierunek patrzenia. U wielu ptaków, np. gołębi, oczy są umieszczone po bokach głowy, co daje im bardzo szerokie pole widzenia i pozwala dostrzec drapieżnika nadlatującego niemal z każdej strony.
Zobacz także: Co może jeść maine coon? Żywienie dużego kota krok po kroku oraz Czy maine coon niszczy meble? Charakter, wady i wychowanie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy psy widzą kolory?
Tak. Psy widzą kolory, ale w węższym zakresie niż ludzie – najlepiej rozróżniają niebieski i żółty, a czerwień i zieleń mylą ze sobą.
Czy koty widzą w ciemności?
Koty widzą znacznie lepiej niż ludzie przy słabym świetle, ale w całkowitej ciemności nie widzą. Potrzebują choć niewielkiej ilości światła.
Które zwierzęta widzą ultrafiolet?
Ultrafiolet widzi wiele ptaków, owadów (np. pszczoły), część ryb i gadów. Dla ludzi jest on niewidoczny.
Jak węże widzą w nocy?
Niektóre węże, np. grzechotniki, pytony i boa, mają narządy wyczuwające podczerwień, czyli ciepło ciała ofiary. Dzięki temu mogą polować nawet w ciemności.
Czy ta odpowiedź Ci pomogła? Oceń ją od 1 do 5.
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
