Każdy zna to uczucie: w nosie łaskocze, oczy lekko łzawią, a kichnięcie nie chce nadejść. Właśnie wtedy pojawia się pytanie, jak wywołać kichanie i czy da się kichnąć na zawołanie. Okazuje się, że kilka prostych trików naprawdę pomaga, a ich skuteczność wynika z tego, jak działa sam odruch. W tym poradniku wyjaśniamy, co wywołuje kichanie, czemu kichamy i co zrobić, żeby kichnąć bez ryzyka dla zdrowia.
Czemu kichamy? Kilka słów o odruchu kichania
Kichanie to odruch obronny, którego zadaniem jest oczyszczenie nosa i górnych dróg oddechowych z czynników drażniących. Gdy w błonie śluzowej nosa zostaną pobudzone zakończenia nerwowe, głównie gałązki nerwu trójdzielnego, sygnał trafia do ośrodka kichania w pniu mózgu. Ten uruchamia skoordynowaną sekwencję: głęboki wdech, zamknięcie głośni, wzrost ciśnienia w klatce piersiowej, a następnie gwałtowny wydech przez nos i usta. Powietrze wraz z kropelkami śluzu wylatuje z dużą prędkością, zabierając ze sobą kurz, pyłki czy drobnoustroje.
Więcej o mechanizmie tego zjawiska można przeczytać w haśle kichanie w polskiej Wikipedii. Dla nas najważniejsze jest jedno: kichnięcie nie jest czynnością w pełni zależną od woli. Nie można go po prostu „zarządzić”, ale można stworzyć warunki, w których odruch łatwiej się uruchomi.
Co wywołuje kichanie?
Zanim przejdziemy do sposobów, warto wiedzieć, co najczęściej uruchamia odruch. Do typowych wyzwalaczy należą:
- kurz i pyłki – drobne cząstki osiadające na śluzówce nosa,
- alergeny – u osób z alergią kichanie bywa seryjne i towarzyszy mu wodnisty katar,
- infekcje – przeziębienie sprawia, że śluzówka jest obrzęknięta i bardziej wrażliwa,
- intensywne zapachy – perfumy, dym, środki czystości,
- przyprawy – zwłaszcza zmielony pieprz,
- zimne powietrze i nagła zmiana temperatury,
- jasne światło – u części osób występuje tzw. odruch kichania na światło.
Jak wywołać kichanie? Sposoby, które warto znać
Poniższe metody wykorzystują naturalne wyzwalacze odruchu. Nie każda zadziała u każdego, dlatego warto sprawdzić kilka i zapamiętać tę, która u Ciebie działa najlepiej.
1. Spójrz w stronę jasnego światła
Szacuje się, że u znacznej części ludzi występuje fotyczny odruch kichania, nazywany też z angielskiego zespołem ACHOO. U takich osób nagłe wyjście z cienia na jasne światło dzienne potrafi wywołać jedno lub kilka kichnięć. Jeśli czujesz, że kichnięcie „utknęło”, odwróć się w stronę okna lub jasnego nieba. Ważne: nigdy nie patrz bezpośrednio w słońce ani w mocne źródło światła, bo może to uszkodzić oczy.
2. Delikatnie połaskocz wnętrze nosa
To najprostszy sposób, jak spowodować kichnięcie. Zwiń róg czystej chusteczki higienicznej w cienki rulonik i delikatnie poruszaj nim tuż przy wejściu do nozdrza, w okolicy włosków. Podrażnienie zakończeń nerwowych zwykle szybko uruchamia odruch. Nie wkładaj niczego głęboko do nosa i nie używaj patyczków kosmetycznych, które łatwo mogą uszkodzić śluzówkę.
3. Powąchaj pieprz lub intensywną przyprawę
Czarny pieprz zawiera piperynę, która drażni błonę śluzową nosa. Wystarczy powąchać otwarte opakowanie lub młynek z pewnej odległości. Nie wciągaj przyprawy do nosa – drobinki mogą wywołać silne pieczenie, kaszel albo podrażnienie oczu. Podobnie działają niektóre ostre zapachy, na przykład perfumy rozpylone w powietrzu.
4. Wyrwij pojedynczy włosek z brwi
Brzmi zaskakująco, ale okolice brwi są unerwione przez ten sam nerw trójdzielny, który odpowiada za czucie w nosie. Krótki, ostry bodziec, jak wyrwanie włoska, u niektórych osób kończy się kichnięciem. To często obserwowane zjawisko u osób regulujących brwi pęsetą.
5. Wyjdź na chłodne powietrze
Nagły kontakt z zimnym powietrzem, na przykład po otwarciu okna zimą czy wyjściu z ciepłego pomieszczenia, może podrażnić śluzówkę i ułatwić kichnięcie.
6. Masuj podniebienie językiem
Część osób twierdzi, że pocieranie czubkiem języka tylnej części podniebienia twardego pomaga kichnąć na zawołanie. Ten sposób opiera się głównie na doświadczeniach użytkowników, a nie na badaniach, ale jest całkowicie bezpieczny, więc można go wypróbować.
Co zrobić, żeby kichnąć, gdy nic nie działa?
Jeśli żaden trik nie przynosi efektu, często najlepiej po prostu odczekać. Uczucie „zablokowanego” kichnięcia zwykle mija samo w ciągu kilku minut. Pomóc może też:
- delikatne wydmuchanie nosa, które usuwa wydzielinę i zmienia nacisk na śluzówkę,
- przepłukanie nosa roztworem soli fizjologicznej,
- głębokie, spokojne oddychanie przez nos.
Dlaczego jednym łatwo kichnąć, a innym trudno?
Wrażliwość na bodźce wywołujące kichanie różni się między ludźmi. Osoby z alergicznym nieżytem nosa lub w trakcie przeziębienia mają obrzękniętą, przekrwioną śluzówkę, która reaguje na znacznie słabsze podrażnienia. Z kolei przy suchym powietrzu, na przykład w ogrzewanych zimą pomieszczeniach, śluzówka wysycha i jej reakcje bywają mniej przewidywalne. Znaczenie ma też dziedziczność – odruch kichania na światło przekazywany jest w rodzinach. Dlatego sposób, który u jednej osoby działa natychmiast, u innej może nie przynieść efektu.
Kilka ciekawostek o kichaniu
- Podczas kichania większość ludzi odruchowo zamyka oczy.
- W czasie snu kichanie praktycznie nie występuje, ponieważ odruchy obronne są wtedy przytłumione – zwykle najpierw się budzimy, a dopiero potem kichamy.
- Kichają także zwierzęta, m.in. psy i koty, i u nich również jest to sposób na pozbycie się czynnika drażniącego z nosa.
- Podczas kichnięcia kropelki wydzieliny mogą rozprzestrzenić się na odległość kilku metrów, dlatego zasłanianie ust i nosa ma realne znaczenie dla ograniczania infekcji.
Czy można powstrzymywać kichanie?
Skoro wiemy już, jak wywołać kichanie, warto wspomnieć o sytuacji odwrotnej. Tłumienie kichnięcia przez zaciskanie nosa i ust jednocześnie nie jest dobrym pomysłem. Gwałtowny wzrost ciśnienia, który nie znajduje ujścia, w rzadkich przypadkach może prowadzić do urazu ucha środkowego lub gardła. Jeśli musisz kichnąć w towarzystwie, rób to w zgięcie łokcia albo w chusteczkę – to również ogranicza rozprzestrzenianie się drobnoustrojów.
Kiedy kichanie powinno zaniepokoić?
Pojedyncze kichnięcia są normalne. Warto jednak skonsultować się z lekarzem, gdy kichanie jest bardzo częste i uciążliwe, pojawia się sezonowo albo w kontakcie ze zwierzętami czy kurzem, towarzyszy mu przewlekły katar, swędzenie oczu, krwawienie z nosa lub gorączka utrzymująca się kilka dni. Może to wskazywać na alergię, przewlekłe zapalenie zatok lub inną chorobę wymagającą diagnostyki. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Zobacz także: Zespół Tietzego – co to jest, objawy, przyczyny i leczenie oraz Czym jest demencja starcza? Objawy, przyczyny i diagnoza.
Najczęściej zadawane pytania
Jak kichnąć na zawołanie?
Najskuteczniejsze są metody drażniące śluzówkę nosa: delikatne łaskotanie wejścia do nozdrza zwiniętą chusteczką lub powąchanie pieprzu. U osób z odruchem kichania na światło dobrze działa spojrzenie w stronę jasnego okna.
Dlaczego niektórzy kichają, patrząc na słońce?
To fotyczny odruch kichania. Uważa się, że silny bodziec świetlny pobudzający nerw wzrokowy wpływa także na pobliskie drogi nerwu trójdzielnego, co uruchamia odruch kichania. Cecha ta ma podłoże dziedziczne.
Czy wywoływanie kichania jest szkodliwe?
Okazjonalne wywołanie kichnięcia delikatnymi metodami jest bezpieczne. Należy unikać wkładania przedmiotów głęboko do nosa, wciągania przypraw i patrzenia prosto w słońce.
Czemu kichamy kilka razy pod rząd?
Jeśli pierwsze kichnięcie nie usunęło czynnika drażniącego, odruch powtarza się. Seryjne kichanie jest też typowe dla alergii, gdy śluzówka jest stale podrażniona przez alergen.
Czy ta odpowiedź Ci pomogła? Oceń ją od 1 do 5.
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
