Celiakia u dorosłych może dawać objawy jelitowe, takie jak przewlekła biegunka, bóle brzucha, wzdęcia, niestrawność, zaparcia i utrata masy ciała. Równie ważne są sygnały spoza przewodu pokarmowego: zmęczenie, niedokrwistość, bóle stawów, osteoporoza, objawy neurologiczne, problemy z płodnością oraz opryszczkowate zapalenie skóry.
Celiakia — objawy u dorosłych
Celiakia objawy może ujawniać na wiele sposobów, dlatego nie zawsze przypomina typową chorobę jelit. U jednej osoby dominują biegunka i bóle brzucha, u innej przewlekłe zmęczenie, niedokrwistość albo bóle stawów. W dużym badaniu kohortowym przewlekłą biegunkę zgłaszało 35,3% nowo rozpoznanych pacjentów, ból brzucha 27,8%, bóle stawów 29,3%, a zmęczenie 26,3%.
Tak szeroki zakres dolegliwości wynika z wieloukładowego obrazu choroby. Celiakii objawy mogą dotyczyć przewodu pokarmowego, skóry, układu nerwowego, kości i układu rozrodczego. Nie muszą występować jednocześnie ani mieć dużego nasilenia, więc sama obserwacja symptomów nie wystarcza do rozpoznania.
Przyczyny, objawy i diagnostykę celiakii omawia serwis Medycyny Praktycznej dla pacjentów.
Jelitowe objawy celiakii
Do jelitowych objawów celiakii należą przewlekła biegunka, bóle brzucha, wzdęcia, powiększenie obwodu brzucha, niestrawność i zaparcia. Objawy mogą obejmować zarówno biegunkę, jak i zaparcia oraz wzdęcia. NICE wskazuje także na utratę masy ciała jako sygnał, przy którym należy rozważyć badania w kierunku celiakii.
Zaparcia nie wykluczają choroby. W badaniu obejmującym 13 145 osób występowały u 20,2% nowo rozpoznanych przypadków. Podobnie niestrawność lub uczucie pełności po posiłku nie muszą oznaczać wyłącznie zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Jeśli objawy utrzymują się, nawracają albo towarzyszy im niezamierzona utrata masy ciała, lekarz może zadecydować o diagnostyce serologicznej.
| Objaw lub grupa objawów | Odsetek pacjentów | Źródło i rok |
|---|---|---|
| Przewlekła biegunka | 35,3% | JAMA Network, 2003 |
| Ból brzucha | 27,8% | JAMA Network, 2003 |
| Zaparcia | 20,2% | JAMA Network, 2003 |
| Bóle stawów | 29,3% | JAMA Network, 2003 |
| Zmęczenie | 26,3% | JAMA Network, 2003 |
| Dorośli krewni pierwszego stopnia z objawami | 59% | JAMA Network, 2003 |
| Dorośli krewni pierwszego stopnia bez objawów | 41% | JAMA Network, 2003 |
Odsetki pochodzą z badania przesiewowego obejmującego 13 145 osób; wartości dla konkretnych objawów dotyczą nowo rozpoznanych przypadków celiakii, a wartości 59% i 41% — dorosłych krewnych pierwszego stopnia z potwierdzoną chorobą.

Pozajelitowe i skórne objawy celiakii
Celiakia objawy skórne może powodować w postaci opryszczkowatego zapalenia skóry. To jeden z pozajelitowych sygnałów, które mogą skierować diagnostykę poza przewód pokarmowy. Do innych możliwych objawów należą przewlekłe zmęczenie, niedokrwistość z niedoboru żelaza, osteoporoza i osteomalacja.
Pozajelitowe celiakii objawy obejmują również neuropatię obwodową i ataksję, a także bóle stawów. W przywołanym badaniu bóle stawów zgłaszało 29,3% nowo rozpoznanych osób, natomiast zmęczenie 26,3%. Celiakia może wiązać się także z zaburzeniami płodności oraz nawracającymi poronieniami.
Osteoporoza, niedokrwistość lub objawy neurologiczne nie wskazują samodzielnie na celiakię, ale w odpowiednim kontekście mogą być powodem do przeprowadzenia badań. Znaczenie ma cały obraz zdrowia, wyniki badań oraz fakt, czy pacjent nadal spożywa gluten.
Czy celiakia może przebiegać bez objawów jelitowych?
Tak. Brak biegunki, wzdęć albo bólu brzucha nie wyklucza celiakii. Wytyczne American College of Gastroenterology opisują ją jako chorobę wieloukładową, a NICE zwraca uwagę, że część pacjentów początkowo ma niewiele objawów lub nie ma ich wcale.
W badaniu obejmującym 13 145 osób wśród dorosłych krewnych pierwszego stopnia z potwierdzoną celiakią 59% zgłaszało objawy, natomiast 41% ich nie zgłaszało. Te wartości opisują konkretną badaną grupę, a nie indywidualne prawdopodobieństwo choroby u każdej osoby.
Nietypowe objawy celiakii mogą obejmować przede wszystkim zmęczenie, niedokrwistość, bóle stawów, zaburzenia neurologiczne, problemy z płodnością albo zmiany skórne. Dlatego podejrzenie choroby może pojawić się także wtedy, gdy układ pokarmowy nie daje wyraźnych sygnałów.
Jak wygląda diagnostyka celiakii u dorosłych?
U dorosłych pierwszym etapem są badania serologiczne. NICE wskazuje na oznaczenie całkowitego IgA oraz przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej w klasie IgA, czyli IgA tTG. Przy dodatnich wynikach potrzebna jest konsultacja gastroenterologiczna w celu dalszej oceny.
U dorosłych rozpoznanie często potwierdza się badaniem endoskopowym z biopsją jelita cienkiego. Wynik przeciwciał jest elementem diagnostyki, a nie samodzielnym dowodem, że wszystkie obserwowane dolegliwości wynikają z celiakii. Badania powinny być zaplanowane przez lekarza przy uwzględnieniu objawów i dotychczasowego sposobu odżywiania. Podczas diagnostyki osoby jedzące zwykłą dietę powinny spożywać gluten w więcej niż jednym posiłku dziennie przez co najmniej 6 tygodni przed badaniem.
Objawy nie pozwalają samodzielnie rozpoznać celiakii; artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani porady lekarskiej, a decyzję o diecie bezglutenowej i diagnostyce powinien podjąć lekarz.
Czy można odstawić gluten przed badaniami?
Nie należy samodzielnie przechodzić na dietę bezglutenową przed zakończeniem diagnostyki. Ograniczenie glutenu może zmniejszyć wiarygodność badań i utrudnić potwierdzenie rozpoznania. Dotyczy to także osoby, która po wyeliminowaniu pieczywa i makaronu zauważyła poprawę samopoczucia.
NICE zaleca, aby podczas diagnostyki nadal spożywać gluten. Osoby jedzące zwykłą dietę powinny przyjmować gluten w więcej niż jednym posiłku dziennie przez co najmniej 6 tygodni przed badaniem. Jeśli gluten został już ograniczony, dalsze postępowanie powinno zostać ustalone z lekarzem, a nie wprowadzone samodzielnie.
Powiązany temat: objawy ciąży.
Najczęstsze pytania
Jakie są pierwsze objawy celiakii u dorosłych?
Często są to przewlekła biegunka, bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia, niestrawność, niezamierzona utrata masy ciała, zmęczenie lub niedokrwistość. Objawy mogą być łagodne i nie muszą występować jednocześnie.
Czy celiakia może nie dawać objawów jelitowych?
Tak. W badanej grupie dorosłych krewnych pierwszego stopnia 41% osób z potwierdzoną celiakią nie zgłaszało objawów. Choroba może ujawniać się przede wszystkim zmęczeniem, niedokrwistością, bólami stawów, osteoporozą, objawami neurologicznymi, zaburzeniami płodności lub zmianami skórnymi.
Czy przed badaniem na celiakię można odstawić gluten?
Nie należy robić tego samodzielnie. NICE zaleca kontynuowanie spożywania glutenu, w więcej niż jednym posiłku dziennie przez co najmniej 6 tygodni przed testami u osób stosujących zwykłą dietę.
Jak lekarz rozpoznaje celiakię?
Zwykle zaczyna od badań krwi: całkowitego IgA i przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej IgA. Dodatni wynik wymaga konsultacji gastroenterologicznej; u dorosłych rozpoznanie często potwierdza się badaniem endoskopowym z biopsją jelita cienkiego.
Przeczytaj też, co piszemy o tym, czy żywność może zakwaszać organizm oraz o nawykach, które poprawiają samopoczucie.
Źródła
- Coeliac disease: recognition, assessment and management (NG20) — National Institute for Health and Care Excellence, 2024, identifier: NG20
- American College of Gastroenterology Guidelines Update: Diagnosis and Management of Celiac Disease — American Journal of Gastroenterology / PubMed, 2023, PMID 36602836; DOI 10.14309/ajg.0000000000002075
- Prevalence of Celiac Disease in At-Risk and Not-At-Risk Groups in the United States: A Large Multicenter Study — JAMA Network, 2003, JAMA Internal Medicine article 215079
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ta odpowiedź Ci pomogła? Oceń ją od 1 do 5.
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – możesz być pierwszy.



